Không. Túi rễ, thân hay lá xáo tam phân khô anh chị mua là nguyên liệu thảo mộc, không phải thuốc. Sự khác nhau không nằm ở chỗ “tây” hay “ta”, “tự nhiên” hay “hóa chất”. Nó nằm ở những gì một sản phẩm phải chứng minh trước khi được gọi là thuốc.
Pháp luật định nghĩa “thuốc” thế nào
Luật Dược 2016 (có hiệu lực từ 1/1/2017 và đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần) phân biệt khá rõ các khái niệm. Diễn đạt lại cho dễ đọc:
| Khái niệm | Là gì |
|---|---|
| Thuốc | Chế phẩm chứa dược chất hoặc dược liệu, dùng cho người để phòng bệnh, chẩn đoán, chữa bệnh, giảm nhẹ bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý. |
| Dược liệu | Nguyên liệu làm thuốc có nguồn gốc tự nhiên từ thực vật, động vật, khoáng vật và đạt tiêu chuẩn làm thuốc. |
| Thuốc dược liệu | Thuốc có thành phần từ dược liệu và có tác dụng dựa trên bằng chứng khoa học. |
| Thuốc cổ truyền | Thuốc có thành phần dược liệu được chế biến, bào chế hoặc phối ngũ theo lý luận và phương pháp của y học cổ truyền hoặc theo kinh nghiệm dân gian, thành chế phẩm. |
Hai cụm in nghiêng là mấu chốt. Một khúc rễ phơi khô chưa tự động là “dược liệu” theo nghĩa của luật; nó phải đạt một tiêu chuẩn chất lượng cụ thể. Một sản phẩm từ cây cỏ chưa tự động là “thuốc dược liệu”; nó phải có bằng chứng về tác dụng. Đây là phần tóm lược để hiểu vấn đề, không phải tư vấn pháp lý.
Một thuốc phải trả lời được bốn câu
- Trị bệnh gì? Thuốc có chỉ định cụ thể.
- Liều bao nhiêu, dùng bao lâu? Thuốc có liều đã được xác định qua thử nghiệm.
- Ai không được dùng, tương tác với gì? Thuốc có chống chỉ định và cảnh báo.
- Mỗi viên, mỗi gói có giống nhau không? Thuốc được chuẩn hóa hàm lượng hoạt chất.
Với xáo tam phân, cả bốn câu hiện chưa có câu trả lời được công nhận. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người được công bố (xem bài nghiên cứu khoa học và thành phần), nên chưa có chỉ định và chưa có liều. Hàm lượng hoạt chất trong rễ thay đổi theo cây, theo tuổi, theo nơi mọc. Ngay từ năm 2012, khi cơn sốt bắt đầu, các bác sĩ đã nói với báo chí rằng muốn công bố tác dụng điều trị trên người thì phải qua quy trình nghiêm ngặt của Bộ Y tế.
Vậy nó là gì?
Chính xác nhất: một nguyên liệu thảo mộc mà người dân một vùng ở Khánh Hòa dùng theo kinh nghiệm, đã được phân tích thành phần và thử trên tế bào, trên chuột, với một số kết quả ban đầu. Người mua dùng nó như cách người ta vẫn dùng nhiều loại rễ, lá khác: nấu nước, ngâm. Việc đó là lựa chọn cá nhân, không phải một liệu pháp điều trị.
Vì sao sự phân biệt này quan trọng với người mua
Nó quyết định anh chị kỳ vọng điều gì
Người mua một thứ “là thuốc” sẽ chờ bệnh thuyên giảm, và có thể trì hoãn việc đi khám. Đây là rủi ro lớn nhất, lớn hơn bất kỳ rủi ro nào từ bản thân cái cây. Bác sĩ Trần Văn Năm, khi đó là Phó viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP.HCM, từng nhắc trên báo Tuổi Trẻ: gặp vấn đề sức khỏe thì phải gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh cảnh tiền mất tật mang.
Nó giúp nhận ra người bán nào đáng tin
Vì sản phẩm không phải thuốc, người bán không có cơ sở nào để hứa chữa bệnh. Nơi nào hứa “đặc trị”, “chữa khỏi”, “thay thế hóa trị” là đang nói điều mình không chứng minh được. Người sẵn sàng nói quá về công dụng thì cũng dễ nói quá về nguồn gốc.
Nó chỉ ra thứ anh chị thật sự kiểm tra được
Công dụng thì anh chị không kiểm tra được. Nhưng đúng loài hay không, lô nào, thu hái khi nào, đã kiểm nghiệm chưa thì có. Đó là lý do chúng tôi dồn công sức vào truy xuất nguồn gốc thay vì vào lời quảng cáo; cách tra ở bài mã QR truy xuất nguồn gốc.
Ba câu hay bị hiểu nhầm
| Câu nói | Thực tế |
|---|---|
| “Thảo dược thiên nhiên nên lành, uống không hết bệnh cũng không hại.” | Tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn. Mức an toàn khi dùng lâu dài trên người chưa được nghiên cứu; xem bài an toàn khi dùng. |
| “Đã có nghiên cứu khoa học thì là thuốc rồi.” | Nghiên cứu trên tế bào và trên chuột là bước đầu của một con đường dài. Phần lớn các chất dừng lại ở đó. |
| “Không phải thuốc thì là hàng vô dụng.” | Cũng không đúng. Nó là một thức uống thảo mộc có truyền thống sử dụng ở địa phương và đang được nghiên cứu. Chỉ là chưa ai có quyền hứa hẹn kết quả. |
Cam kết của chúng tôi
Xáo Tam Phân Rừng bán nguyên liệu thảo mộc có nguồn gốc rõ ràng, không bán thuốc và không cam kết công dụng điều trị bệnh. Anh chị đang điều trị bệnh, đang dùng thuốc, đang mang thai hoặc cho con bú thì hỏi bác sĩ trước khi dùng. Và nếu ai đó, kể cả người giới thiệu sản phẩm của chúng tôi, nói với anh chị rằng xáo tam phân chữa khỏi bệnh, thì đó không phải là lời của chúng tôi.
Nguồn tham khảo
- Luật Dược số 105/2016/QH13, Điều 2 (giải thích từ ngữ): toàn văn Điều 2.
- Báo Tuổi Trẻ (2012), Bảo tồn cây thuốc xáo tam phân.
- Báo Tuổi Trẻ, Cẩn thận với các loại thảo dược.