Hàng tươi khác hàng khô ở một điểm quyết định: nó không chờ được. Rễ và thân vừa thu còn đầy nước, để nguyên trong túi một hai ngày là bắt đầu nóng lên, đổi mùi và mốc. Bài này sắp xếp công việc theo đồng hồ, tính từ lúc anh chị nhận kiện hàng.
Phương pháp ở đây là cách sơ chế chung cho rễ và thân gỗ làm thảo mộc khô: rửa, cắt, phơi hoặc sấy. Với xáo tam phân, đó cũng là những công đoạn được ghi trên hành trình lô hàng của chúng tôi.
Trước khi đặt hàng tươi
Tự hỏi ba câu. Nếu có một câu trả lời là “không”, hàng khô hợp với anh chị hơn (xem bài tươi hay khô).
- Tôi có ở nhà vào ngày hàng về, và rảnh vài giờ liền không?
- Tôi có dao chặt chắc tay, thớt dày, và chỗ phơi có nắng hoặc một máy sấy không?
- Dự báo ba bốn ngày tới có nắng không?
Giờ 0: mở kiện
- Quay video lúc mở, như mọi đơn hàng.
- Đổ hàng ra khỏi túi kín ngay. Hàng tươi bí hơi là hỏng nhanh nhất.
- Xem qua: không có mùi chua, không nhớt, không có vệt mốc. Có thì báo ngay theo chính sách.
- Nếu chưa làm ngay được, trải mỏng ra nơi thoáng, râm mát. Đừng cho vào tủ lạnh trong túi kín.
Giờ 0–1: rửa
- Rửa dưới vòi nước chảy, dùng bàn chải mềm cọ đất bám ở kẽ rễ.
- Không ngâm lâu trong chậu. Ngâm làm rễ ngậm thêm nước và kéo dài thời gian phơi.
- Cắt bỏ phần dập nát, thâm đen.
- Để ráo trên rổ chừng mười lăm, hai mươi phút.
Giờ 1–3: cắt
Đây là công đoạn nên làm ngay khi còn tươi, vì gỗ tươi mềm hơn gỗ khô rất nhiều. Một khúc rễ đã phơi khô nguyên cây thì cứng tới mức khó chặt bằng dao bếp.
| Kiểu cắt | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Thái lát mỏng 2–3 mm | Khô nhanh nhất, tiện dùng | Tốn công, lát mỏng hút ẩm lại nhanh khi cất |
| Cắt khúc 3–5 cm, chẻ đôi khúc to | Nhanh, cất được lâu | Phơi lâu hơn, phải kiểm tra lõi đã khô chưa |
| Để nguyên rễ nhỏ, cuộn lại | Giữ hình dáng | Lâu khô nhất, dễ mốc ở chỗ rễ chồng lên nhau |
Lá thì tách riêng, không cần cắt. Thân và rễ nên để riêng hai mẻ vì thời gian khô khác nhau.
Ngày 1–4: làm khô
Phơi nắng
- Trải một lớp mỏng trên nong, nia, mâm lưới. Đừng trải thẳng xuống nền xi măng hay nền đất.
- Kê cao khỏi mặt đất để gió lùa được từ dưới lên.
- Đảo vài lần mỗi ngày.
- Chiều tối thu vào nhà. Sương đêm làm hàng ẩm lại.
- Lát mỏng thường cần vài nắng to; khúc dày cần lâu hơn. Số ngày tùy thời tiết, nên đừng tính theo lịch mà tính theo phép thử ở dưới.
Sấy
Máy sấy thực phẩm hoặc lò nướng để mức nhiệt thấp và hé cửa đều dùng được khi trời không nắng. Nguyên tắc chung của sấy thảo mộc là nhiệt thấp, thời gian dài: nóng quá thì mặt ngoài se lại trong khi lõi còn ướt, và tinh dầu thơm bay mất.
Gặp mưa giữa chừng
Đây là tình huống làm hỏng nhiều mẻ nhất. Hàng đang phơi dở tuyệt đối không dồn đống. Trải mỏng trong nhà, bật quạt thổi liên tục, hoặc chuyển sang sấy. Hàng dở dang để qua hai ngày ẩm là có nguy cơ mốc.
Biết khi nào là đủ khô
| Phép thử | Đủ khô | Chưa đủ |
|---|---|---|
| Bẻ lát | Gãy giòn, nghe tiếng “tách” | Dẻo, uốn cong được |
| Bẻ khúc dày, nhìn lõi | Lõi cùng màu, khô như bên ngoài | Lõi sẫm hơn, mát tay |
| Lắc trong hũ thủy tinh đậy kín, để qua đêm | Thành hũ khô ráo | Có hơi nước đọng |
Phép thử thứ ba đáng làm nhất, vì nó phát hiện được chút ẩm còn sót mà tay không cảm thấy.
Sau khi khô
- Để nguội hoàn toàn rồi mới đóng hũ. Hàng còn ấm đóng kín sẽ đọng hơi.
- Cất như hàng khô: hũ kín, gói hút ẩm, chỗ mát. Chi tiết ở bài bảo quản xáo tam phân khô.
- Ghi ngày sơ chế lên hũ. Hàng tự phơi tại nhà không có hạn dùng in sẵn; anh chị theo dõi bằng mắt và mũi.
- Kiểm tra lại sau một tuần. Mẻ nào phơi chưa tới sẽ lộ ra ở lần kiểm tra này.
Năm lỗi làm hỏng mẻ hàng
- Để hàng trong túi kín qua đêm “mai làm”.
- Ngâm nước cả buổi cho sạch.
- Phơi nguyên khúc to không chẻ, ngoài khô trong ướt.
- Trải dày vì thiếu chỗ.
- Đóng hũ khi hàng còn ấm.
Lượng hàng thay đổi thế nào
Rễ và thân tươi chứa nhiều nước, nên sau khi phơi khối lượng giảm đi đáng kể. Một ký hàng tươi cho ra ít hơn một ký hàng khô khá nhiều; đó là lý do hàng tươi có giá mỗi ký thấp hơn hàng khô (xem bài giá xáo tam phân). Anh chị cân trước và sau khi phơi mẻ đầu tiên sẽ có con số của riêng mình để tính cho lần đặt sau.
